Ang Gaspar Heritage Island ng Marinduque

Kamangha-mangha ang naging papel ng Marinduque kapag pinag-usapan ang sinaunang pottery at jewelry. Kalanay pottery complex ang ideya na ipinangalan ni Wilhelm G. Solheim II, archaeologist, matapos niyang suriin ang mga pottery at earthenware sa Guthe Collection sa University of Michigan noong 1957. Nakolekta naman ang mga ito ni Dr. Carl Guthe sa Pilipinas sa pagitan ng 1922 at 1925.

Iminungkahi noon ni Otley Beyer na ang mga koleksiyon mula sa Marinduque na nahukay ni Alfred Marche noong 1881 ay makikitang taglay ang mga katangian ng Kalanay complex pottery na natagpuan sa iba pang bahagi ng Pilipinas.

Ang mga paunang ulat tungkol dito sa mga unang lugar ay naisulat naman nina Fox at Evangelista, 1958.

Noong 1959 naman, si Arsenio Manuel, Pinuno ng Kagawaran ng Anthropology, University of the Philippines, ay naghukay sa maraming mga site sa Marinduque, na ang pinakamahalaga ayon sa panulat ni Solheim ay ang mga natagpuan sa Tres Reyes (Gaspar Island).

Aniya, “from partial stratigraphy and typology the contents of the Tres Reyes site have been divided into three groups. The middle strata (not well defined), nearly one and a half meters thick, contains a great variety of Kalanay complex pottery (Solheim 1959b: 103). Unfortunately, no report on this material has yet appeared. Part of the marterial is with Manuel, part with Beyer, and some pieces on display at the National Museum…”

“Decoration and form of the Tres Reyes pottery fits the Kalanay complex style very neatly. Several of the diagnostic designs are present plus several variations on these designs, and one previously unencountered element”. (Solheim)

In addition, between this island and the mainland, a sunken Chinese junk of the Sung and Chang Dynasty was discovered by fishermen and recovered by a joint team of the National Museum  and a foreign salvage group. Numerous porcelain plates, jars, skillets and others were recovered.

"Katulad ng pulseras na nahukay sa Gaspar Island (Tres Reyes Is.) ang nakuha rin sa Pamintaan Cave" (Torrijos). Bahagi ito ng naisulat ni Marche tungkol sa Gaspar Island (Los Tres Reyes): 

“Kabilang sa mga alahas na aking nakuha dito, ay isang pulseras na katulad ng nakolekta ko sa kuweba ng Los Tres Reyes. Ang isa ay isang spiral tulad ng isang pulseras na parang ahas, parehong disenyo ng  mga ginagamit pa rin ngayon ng mga eleganteng tao; ang iba ay tinusok, na tila ginagamit ng mga ito na nakalawit sa mga tainga o sa paligid ng leeg; isa sa mga ito ay tinunaw sa isang shell ng pagong… 

“…Tulad ng mga bungo na matatagpuan sa isla ng Los Tres Reyes ang mga ito ay deformed. Nagdala ako ng halos 40, karamihan sa kanila ay walang panga at isang dosenang kalansay o higit pa…” (Luzon and Palawan, AA Marche, English translation from the French by Pura Santillan-Castrence)

Aerial view of the increasing number of houses in Gaspar Island.

With just a few informal settlers many years ago it  now boasts of an elementary school. The surrounding waters of Gaspar Island is a protected marine reserve called the Tres Reyes Marine Sanctuary and may need further protection measures.

"Tingni Idi": Gasan cultural mapping completed

 

“TINGNI IDI” is a local expression in Gasan that means “tingnan ito” or “look at this”.  It calls for the attention of the people of Gasan to see the congregated data and information on the town’s historical culture, old and living traditions, religion, nature, institutions, and reverent personalities who made great contributions and gave a unique identity to Gasan.

The project “Cultural Mapping of the Municipality of Gasan, Marinduque” was developed through a Memorandum of Agreement (MOA) between the National Commission for Culture and the Arts (NCCA) and the Local Government Unit of the Municipality of Gasan.

In a worldwide context, cultural mapping is a technique that leads to the preservation of both the tangible and intangible cultural assets of a certain place as everyone needs to understand the factors influencing perceptions of places while at the same time giving focus to personal and community interpretations of culture.  It is a collaborative endeavor to identify and document local cultural resources.

As a response of the Mayor of Gasan to the opportunity given by the NCCA, training was conducted for the Local Tourism Officer, Lead Mapper, Cultural Mappers, and Editor. The training was rigorous and required much attention to detail.  The acquisition of relevant data and information that comprise historical notes and photos from identified informants made it even more demanding given the 4-month timeline from February to May 2021 to include the community validation with invited internal and external validators for the elements vetting.  The target of 150 elements for mapping was even exceeded as 180 elements were mapped with 160 elements finalized for inclusion after the vetting process.

The challenge brought by the Covid-19 pandemic did not hinder the goals of the NCCA and the Local Government of the Municipality of Gasan.  The Cultural Profile of Gasan which accounts for its heritage is finally realized.  A treasure of the townspeople of Gasan. - Gasan Tourism Office

Mid-19th century Marinduque anito in the US gives good or bad luck to family

 

From the email:

This statue has been in our friends family since the mid 1800’s. The story is that his 3x’s great grandfather was on a boat somewhere in the South Pacific and Indian Ocean. He got drunk with a bunch of guys, snuck into a village and stole their God. He sailed back home and got sick along the way. He shot the statue thinking it cursed him, and got better. This carved, shot statue has been on a shelf facing east ever since. Do you know where it may have come from? 

Looking for information to fill in the story. They call him “Joe”. If he doesn’t face east, the family has extremely bad luck. 

We found your article online with similar statues that said they were at the “Museum of man.” We called the museum (Which do to social and P.C. Pressure, has changed their name to “The Museum of US”) and due to “Decolonization” and “Reduction of white privileged” they gave those statues back to the Philippines. Can you help us figure out if “Joe” is a statue like the ones you blogged about? 

 

Thank you for any help,

Mike

I responded to Mike also sending him the links to old articles I have published in this blog including a link to Curt Shepard's webpage on the Alfred Marche explorations that the French explorer did on the island of Marinduque from April to July 1881.

This also gave me a reason to place facing East a replica of the anito I am keeping for good luck. We have used it for theatrical presentations on Marinduque's ancient history in the past.

I am not aware, however of any of such statue that ended up in the Museum of Man (Oceania) collection having been returned to the Philippines for any reason.

Also read:

Ano ang mga laman ng ilang kuweba sa Marinduque at nakatago pa kaya?

Marinduque Anitos, Idols

My Ancient Marinduque

Mesmerized by Marinduque, Tourism Sec Berna Puyat

 Tourism Secretary Bernadette Romulo-Puyat was in Marinduque recently for a whirlwind tour. She describes her experience on her FB page.

Berna frees a butterfly as she makes a wish that more people will get to visit Marinduque

Ever wonder what lies at the heart of the Philippines? Marinduque, the (anatomical) heart-shaped island province in the MIMAROPA region, is also the geographic center of the archipelago. The Luzon Datum of 1911 can be found at the summit of  Mataas na Bundok, and it serves as the reference point for all survey and mapping activities in the country. The view from up here is spectacular and definitely worth the almost 500 steps it took to reach the deck.

The Tourism Sec with Provincial Administrator Mike Velasco and House Speaker Lord Allan Velasco at the geographical center of the Philippines atop Mataas na Bundok

At Casa de Emilio, an old colonial house, I had a taste of the cuisine of the Marinduqueno. Their version of kari-kari is quite unique. If I wasn’t allergic to seafood, I would have definitely loved the ulang na kagang, a seafood dish made from a native variety of crab called kagang. But their lechon was one of the best I have ever tasted!!! Lechoneros all over the country say that the native black pig from Marinduque are the best pig to roast!

The native black pig from Marinduque are the best to roast

Special appearance of the morions with Berna and Boac Mayor Armi Carrion

For a small province, there’s a whirlwind of activities to do. I went island hopping to Maniwaya Island, dipped my toes in the healing sulfuric springs of the Malbog Sulfuric resort, learned about Moriones history at the National Museum, and visited the fortress-like Boac Cathedral, built in 1792 and now declared an Important Cultural Property. I also visited the Marl Insect and Butterfly farm, where I learned that over 75 percent of the nation’s butterfly breeders are found in Marinduque, which is a major exporter to the world, hence the province’s other moniker as the “Butterfly Capital of the Philippines.” The legend goes that if you free a butterfly it will grant you a wish. Guess who kept trying to catch and release butterflies? 😆

Speaker Velasco with Bishop Marcelino Maralit Jr. guide Berna inside the historic Boac Cathedral

One of my wishes is that more people will get to visit Marinduque and experience the warm welcome I felt the moment I arrived. Guests are literally crowned in the putong or tubong ceremony and are blessed with a long life. It’s no wonder I left my heart in the “heart of the Philippine islands.”

Special thanks to Speaker Lord Allan Velasco @speaker_lord_velasco  and Gov Presbitero Velasco Jr.

- Berna Romulo-Puyat

All photos courtesy of Berna Romulo-Puyat

Anunsyo at mensahe mula kay Gov. Presby Velasco: Marinduque nasa GCQ hanggang May 31

Nasa larawan si Gov. Velasco kasama ang mga frontliners sa kalusugan na pinangungunahan ni Dr. Gerry Caballes ng PHO. Sa ngayon ay isinasagawa ang mass testing sa mahigit 9,000 PUMs at 139 PUIs. Isasailalim din sa testing ang mga construction workers para sa muling panimula ng construction projects ng gobyerno

ANUNSYO AT MENSAHE MULA SA PROVINCIAL GOVERNOR

(mula sa FB Gov. Presby Velasco, Province of Marinduque)

Sa ngayon ay mayroon tayong 12 indibidwal na positibo sa COVID-19 base sa Rapid Antibody Test. Isinasagawa ang PCR test sa kanila at hinihintay natin ang resulta.

Hindi pa 100% complete ang mass rapid test. Hindi pa rin tapos ang clearing operations ng mga barangay sa anim na bayan kung saan sinisiyasat ang lahat hinggil sa kanilang temperatura, mga sintomas, travel history at kung may nalapitan silang positibo sa COVID-19.

Ang isolation areas bawat bayan ay kinukumpleto pa. Ito po ang sitwasyon ngayon sa Marinduque.

Dahil sa kasalukuyang sitwasyon ay mukhang hindi pa handa ang Marinduque sa General Community Quarantine.

Nasa ilalim ng GCQ ang Marinduque hanggang May 31

Ganoon pa man, naglabas ang IATF ng Resolution No. 37 na hindi tayo (Marinduque) kasama sa Modified Enhanced Community Quarantine (MECQ). Dahil hindi tayo kasama sa mga lalawigan na under sa MECQ ay lumalabas na under tayo sa General Community Quarantine tayo (GCQ).

Sa GCQ base sa ilalim ng IATF Resolution Nos. 35 and 35-A ay hindi pa rin pinapayagang lumabas ang lahat.

Ang puwede lang lumabas ay ang isang representante sa household na bumili ng mga basic needs or commodities. Ang kinatawan ay kailangang kumuha ng quarantine pass sa munisipyo.

Pagkuha ng Travel Pass at pagpapatupad ng safety measures

Ang mga manggagawa sa DPWH projects ay kailangang mag rapid test at kumuha ng travel pass sa DPWH at sa Provincial Government of Marinduque (PGM) bago magsimula sa trabaho. Kailangang sundin ng contractors ang lahat ng directives at circulars ng DPWH Department Order No. 35.

Ang mga manggagawa sa ibang proyekto (na hindi DPWH) ay kailangang kumuha ng pass sa PGM. Yong mga business establishments na pwedeng magbukas ay iyong nakalagay sa lamang listahan ng IATF Reso No. 35 &35A at kailangang sundin ang direktiba ng Department of Trade and Industry (DTI) sa mga negosyong magbubukas. Mahigpit na ipatutupad ang safety measures sa mga establisimento. Kailangang kumuha din ng approval at quarantine pass mula sa municipal governments.

OFWs ng Marinduque

Ang mga Overseas Filipino Workers (OFWs) ay puwede ng pumasok sa Marinduque. Dapat ay na PCR test na sila at negative ang resulta bago sila papayagang pumasok sa laalwigan. Kailangang mag coordinate ang DOLE, OWWA at Phil. Coast Guard sa PGM para sa schedule ng pag uwi at ibang mga detalye. Mag ra rapid test din po kami sa OFWs pag pasok nila sa lalawigan at dadaan pa rin sila quarantine.

Iyong mga Locally Stranded Individuals (LSIs) ay papayagang pumasok at hinihintay lang po natin ang guidelines mula sa National Incident Council na gagawa ng mga proceso sa pagbalik ng LSIs.

Ang mga pampublikong sasakyan tulad ng jeep at tricycles ay puwede nang pumasada pero kailangang ang mahigpit na pagsunod sa Department of Transportation (DOTR) circular on safety measures lalo na ang physical distancing.

Pagpapatupad ng curfew ng mga munisipyo at pagpapalabas ng bagong direktiba

Ang curfew ay magiging alinsunod sa ordinansya ng bawat municipal government. Inuulit po natin – HINDI pa puwede lumabas ang lahat ng tao sa kani kanilang bahay maliban doon sa may pribilehiyong lumabas ayon sa IATF resolution Nos. 35 and 35A dahil nasa quarantine pa rin tayo.

Sa Lunes po ay may meeting ang TASK FORCE ON COVID-19 kasama ang mga mayors, officials of national agencies, PNP chiefs of Police, Liga ng Barangay’s at ang iba’t ibang sectors. Ang Provincial Government of Marinduque (PGM) ay maglalabas ng Executive Order o direktiba sa mga bagay na napagkasunduan tungkol sa GCQ at mag hakbang laban sa COVID-19.

Pag-iwas sa second wave ng COVID-19 infection

Ang sabi ng Pangulong Duterte – dahan-dahan at hinay-hinay sa laban sa Covid 19 dahil ang iniiwasan natin ay magkaroon tayo ng second wave ng infection sa COVID-19 sa ating lalawigan.

Magtulungan at makiisa tayo sa laban sa COVID-19. Laban nating lahat ito.

Mag ingat tayo at magdasal na matapos na ang krisis na ito para patungo na tayo sa pag unlad ng ating lalawigan. Pagpalain tayo ng Panginoon.

Baltazar Island teems with marine species. Why?

Baltazar Island is right in the Verde Island Passage Marine Corridor and is home to new Sawshark species and underwater caves.

Diving at Baltazar Island

Being in the periphery of the Verde Island Passage Marine Corridor that teems with concentrations of marine biodiversity, there are a lot of unexplored sections of coral reefs, steep walls and underwater caves and canyons, Marinduque is among the top scuba dive destinations in the country. Here lies Baltazar Island, one of the famous Tres Reyes Islands.

 The entire Verde Island Passage Marine Corridor, a busy sea lane, covers portions of the coastal waters of Batangas, Oriental Mindoro, Occidental Mindoro, Marinduque and Romblon. This site has been dubbed by the scientists as "the world’s blue water version of the Amazon River basin."

A published Conservation International (CI) report stressed its importance to marine conservation because habitat threats in the Philippines could result in mass extinctions of species similar to what is occurring in the Amazon River Basin. "The Philippines can therefore be considered as the marine counterpart of this famous terrestrial center of biodiversity", the report stated.

CI said the Passage “has arguably the highest concentration of marine species of any region in the world’s oceans, including whale sharks (Rhincodon typus) and giant clams (Tridacna gigas).”

Specimen of Sawshark, Pristophorus lanae caught northwest of Baltazar Island

Alamin: Mga Intangible Cultural Heritage ng Marinduque para sa UNESCO

Putong/.Putungan

Intangible Cultural Heritage o Hindi Nasasalat na Pamana sa Kultura ang turing sa mga tradisyon o buhay na mga expression na ipinapamana sa mga susunod na henerasyon na naninirahan sa isang komunidad.

Noong 2012, bilang bahagi ng 2003 Convention ng UNESCO ang National Commission for Culture & the Arts (NCCA) sa pakikipagtulungan ng International Information & Networking Centre for Intangible Cultural Heritage in the Asia-Pacific Region (ICHCAP), ay inilimbag ang "Pinagmulan: Enumeration from the Philippine Inventory of Intangible Cultural Heritage (ICH)".

Nasa 335 ICH ang panimulang naisama dito, at 109 ICH ang may mga detalyadong talakayan. Patuloy ang pag-update sa Philippine Inventory upang mapangalagaan ang mahahalagang mga bagay na ito sa bansa.

Noong 2017, ilan sa mga bagong naisama sa listahan ay tatlong uri ng traditional healing practices sa Pilipinas. Kasama dito ang manghihilot at albularyo at ang paniniwala sa ‘buhay na tubig’ ng mga Tagalog ng 20^th century Quezon City; ang baglan at mandadawak ng mga Itneg ng Abra; at ang pangagamot ng mga mantatawak ng mga Tagalog ng Marinduque.

Pagdaan ng 2016, ay 367 na ang nasa listahan ng Philippine Inventory of Intangible Cultural Heritage.

Ang mga naisama nang Intangible Cultural Heritage ng mga "Tagalog people ng Marinduque" sa listahan ay ang mga sumusunod:

Moryonan circa 1972

Sa Performing Arts Category:

-          Pasion (Marinduque/Countrywide)

-          Moriones Festival

Pupuwa sa Gasan

Sa Social Practices, Ritual at Festive Events:

-          Putong/Putungan

-          Antipo Ritual

-          Pupuwa Ritual

-          Novicia/Novicio

Sa Traditional Craftsmanship:

-          Morion Head Mask

-          Kalutang Instruments

Kalutang Instruments

Sa kasalukuyan ay kinilala naman ang Moryonan bilang mahalagang ICH na may kinalaman sa Marinduque at pang-Mahal na Araw na mga gawain sa Pilipinas. NCCA ang nagsasagawa ng pananaliksik at dokumentasyon para tiyakin na mapangalagaan ito sa tulong na rin ng kinauukulang LGU’s.

Sources ng mga tala: Pinagmulan: Enumeration from the Philippine Inventory of Intrangible Cultural Heritage; Intangible Cultural Heritage of the Philippines, Wikipedia

Morion Head Masks. Kuha ni Roel H. Manipon/Gridcrosser

Rediscovery: Pagturing na sa sagradong pulo bilang 'Gaspar Heritage Island', Gasan

Isang piraso ng basag na banga mula sa May Bungo cave ng Gaspar Island.
Larawan ni Eli J Obligacion

 Seryoso, panahon na para ituring nating ‘Gaspar Heritage Island’ ang sagradong pulong ito sa Gasan.

Isa ang pulo ng Gaspar, sakop ng Brgy. Pinggan, na pinakamalaki sa mga Tres Reyes Islands kung saan unang naihayag sa labas ng Pilipinas noong 19th century na ang ilang mga kweba rito ay ginawang huling hantungan ng mga sinaunang mga taong nanirahan sa isla ng Marinduque.

Sa ilan pang mga kweba sa mainland Marinduque naman ay natagpuan ang mga ataol na gawa sa kahoy at may disenyong kinakitaan ng mga imahe ng buwaya bilang isang simbulo na may kinalaman sa kabilang buhay. Ang mga ito ay napag-aralang kapareho ng mga ataol na natagpuan din ng mga panahong iyon sa isla ng Nosy Loapasana sa Madagascar sa Indian Ocean malapit sa southeastern coast ng Africa.

Kahangahanga ang tila hinubog sa kamay na pasukan ng isang kweba sa Gaspar.
Larawan ni Eli J Obligacion

Sa Gaspar Island ay maraming natagpuang mga bungo at mga kalansay ng tao. Ilan sa mga bungo ay tinawag ng mga archaelogists ng panahong iyon na “artificially deformed skulls” na dito lamang sa Marinduque nila natagpuan. Mga bungo ng tao na pahaba ang hugis.

Naikumpara naman ang mga ito sa ganun ding mga bungo na natagpuan sa South Pacific islands ng Chatham at Sandwich Islands na dating tinirahan ng mga proto-Malays.

Sa bandang entrada ng kweba ay makikitang pinagsama-sama na lamang ang ilan sa mga buto, ngipin at piraso ng mga basag na banga. Larawan: Eli J Obligacion

Paglipas ng panahon ay may ganoon ding mga bungo na natagpuan sa Peru at Bolivia, hanggang di na makatiyak ang mga scientist kung ‘artificially deformed’ nga talaga ang mga ito o natural na hugis ng bungo pagka-panganak.

Lalo itong nabigyan ng pansin sa pagkadiskubre sa panahong kasalukuyan ng mga fetus sa Peru-Bolivia na ganoon din ang hugis. Tuluyang napalitan na ngayon ang turing sa mga ito bilang ‘elongated skulls’ na.

Mula sa isang Marinduque cave, Larawan: Quai Branly Museum, France

Mga artifacts ng Gaspar naglaho na sa ngayon

Para sa mga matagal nang nanirahan sa pulo ng Gaspar, marami sa kanila ang nakasaksi sa mga bungo na natagpuan sa mga kweba doon at mga “mahahabang buto” ng mga sinaunang tao. Pero sa kasalukuyan, ayon din sa kanila ay wala ka nang matatagpuan, maliban sa mas maliliit na kalansay na tila labi na lamang ng mga sinaunang bata ang natira.

Ang ilang natagpuan ng mga siyentipiko noon sa mga kweba ng Marinduque ay mga banga na naglalaman ng mga bungo at kalansay. Ang ilan sa mga bangang ito ay may mga disenyo. Paniniwala ng mga siyentipiko na maingat na itinatago sa mga banga ang mga ito bilang pangalawang paglibing at ang huling hantungan nila ay sa mga kweba.

May isang nakaangat na bahagi ng kweba, animo'y isang altar kung saan pinagsama-sama na lamang ang natitira pang mga buto ng tao sa kanilang huling hantungan. Larawan: Eli J Obligacion

Sa ilang mga yungib sa Gaspar makikita ang nagkalat na mga pirapirasong bahagi ng mga banga na pinaglibingan sa kanila (second burial). Wala nang natitirang buo. Kung mayroon man ay nasa mga museo na sa ibang bansa tulad ng France.

Patuloy naman ang mga pag-aaral sa ibat-ibang aspeto ng mga bagay na may kinalaman dito, bagamat sa di malamang kadahilanan ay hindi naman basta-basta ibinabahagi ang mga ito sa publiko.

Sa isa pang kweba ay kailangan pang gumapang muna bago makapasok. Maluwang naman sa loob na may kahabaan din. Sa isang kwebang ito ay wala nang makikitang mga labi. Larawan: Eli J Obligacion

Pamana ng lahi ang Gaspar; pagpapalaganap ng Eco-tourism

Bago tuluyang maglaho sa ating gunita, o tuluyang mawasak ang mga sagradong lugar ay panahon na ngayon upang mapangalagaan, mabantayan sa isang sistematikong pamamaraan ang mga mahahalagang lugar na ito sa pulo ng Gaspar. Patuloy din na lumalaki na ang populasyon ng isla.

Di hamak na ang pagpapalaganap ng kaalaman tungkol sa matatawag na ‘Gaspar Heritage Island’ ay napakalaki rin ng maitutulong sa promotion ng eco-tourism. Makakatulong ng malaki sa pamumuhay ng mga residente hindi lamang sa Gaspar kundi sa sumasakop na barangay dito - ang makasaysayang Brgy. Pinggan.

Maayos na pasukan ng isang kweba sa Gaspar, mga 50 metro ang taas mula sa sea level. Eli J Obligacion

Mga sinaunang mga banga, pinggan at iba pa (mula Ming dynasty), ang nagkalat noon sa baybayin ng lugar na ito (at iba pang lugar basta sa western coast), kung saan isinagawa naman ng National Museum ang kauna-unahang underwater archaeological excavation sa Pilipinas, may kinalaman naman sa isang shipwrecked Chinese junk.

Maaring mabilis na mabuksan na ngayon ang pintuan sa tulong ng National Museum at LGU's para sa paghahanap, pag-retrieve na rin sa iba pang mahahalagang artifacts na nanggaling mismo sa lugar na ito. 

Marami pang mga yungib na halos kapantay ng dagat sa paligid ng Gaspar Island. Eli J Obligacion

Di na tuloy tayo mabalik sa panahon nuon na ang mga pagkalalaking antique plates ay ginagamit lamang ng mga naninirahan sa Brgy Pinggan sa pagbahog ng mga baboy. Di na rin tuluyang mawawala sa gunita ang kahalagahan at pagiging sagrado ng Gaspar (na kahit pa sa ngayon ay ilan lamang ang nakababatid).

Iyon ay kung may totoong pagpapahalaga pa tayo sa ganitong mga bagay.

Makikita ang Mt. Malindig mula sa Gaspar Island na paboritong pasyalan. Eli J Obligacion

'No Man is an Island'. Forgotten Meditation XVII by John Donne (1572-1631)

Gaspar Is., Gasan, Marinduque

No man is an island, entire of itself; 
every man is a piece of the continent, a part of the main. 
If a clod be washed away by the sea,
Europe is the less, as well as if a promontory were, 
as well as if a manor of thy friend's or of thine own were:

any man's death diminishes me, because I am involved in mankind, 
and therefore never send to know for whom the bells tolls; 
it tolls for thee. 

Neither can we call this a begging of misery, 
or a borrowing of misery, 
as though we were not miserable enough of ourselves, 
but must fetch in more from the next house, 
in taking upon us the misery of our neighbours. 

Truly it were an excusable covetousness if we did, 
for affliction is a treasure, and scarce any man hath enough of it. 
No man hath affliction enough that is not matured and ripened by 
and made fit for God by that affliction. 

If a man carry treasure in bullion, or in a wedge of gold, 
and have none coined into current money, 
his treasure will not defray him as he travels. 

Tribulation is treasure in the nature of it, 
but it is not current money in the use of it, 
except we get nearer and nearer our home, heaven, by it. 

Another man may be sick too, and sick to death, 
and this affliction may lie in his bowels, as gold in a mine,
and be of no use to him;
but this bell, that tells me of his affliction, 
digs out and applies that gold to me:

if by this consideration of another's danger 
I take mine own into contemplation, 
and so secure myself, 
by making my recourse to my God, who is our only security.

 - John Donne

Matinding record baya (Part 3): 'Sige bagyo!' Lumubog, nalunod, napadpad, kinain; 3 metrong taas ng baha sa Boac

Tiempo talaga na ang daanan ng Manila galleon ay siya ring nasa typhoon belt. Taon-taon ang tropical storms ay gumagalaw papuntang kanluran mula sa Caroline at Mariana Islands papuntang Pilipinas. Naisulat tuloy na ang trade route na ito na umaabot mula pa sa China hanggang Manila papuntang Mexico ang "isa sa pinakamahirap na mga tawiran para layagan sa buong mundo". ("This made the trade route reaching out from China through Manila Manila to Mexico one of the most difficult passages to navigate in the world".)

Corals. Photo: DSRF

Dagdag pa raw sa mga banta na dala ng bagyo at kasalungat na hangin ay ang iregular na mga baybayin at mga bahura dito, bankota (coral shoals), at iba pang mga nakalubog na palagiang panganib na para sa mga malalaking barko.

Taong 1622. Napasakamay ng mga Hesuita ang 'spiritual nourishment' ng mga katutubong Marinduqueno. Naisulat kaagad ng mga Hesuita (tingnan ang The Philippine Islands 1493-1803, 1700-1736 Jesuit Missions (Blair and Robertson), ang ilan sa karanasan nila sa Marinduque (mapapansin mo na sa panulat ay natawag din nila itong isla ng Malindig dahil sa pangalan ng mataas na bundok dito). Nagawa nila ang gayung pagkilala sa isla dahil inilipat sa kanila noong 1622 ng arzobispo ng Manila (Miguel Garcia Serrano), ang pangangalagang espiritwal ng mga nakatira dito. 

Ayon sa kanila, ang nasabing isla raw ay 40 leguas mula Manila, pahaba mula Hilaga hanggang Timog (hindi pa perpekto ang mapa nila ng Marinduque noon). 

Bahagi ng 1734 Philippine map ni Fr. Pedro Murillo na nagpapakita sa kakaibang hugis ng Marinduque at sa Manila-Acapulco trade route.

Naisulat pa rin na ang Marinduque raw ay nasa lugar na binabagtas ng mga galleon na papunta o pabalik mula Nueva Espana (Mexico at Central America). Dito natin mauunawaan kung paanong sa kahabaan ng panahon, maraming galleon ang dito na rin inabot ng masamang panahon at nangagsilubog sa kasamaang-palad. Masaklap na sa di-masukat na lawak ng Pacific Ocean na ilang buwan ding lakbayin, ang ilan sa mga galleon ay dito pa inaabot ng kamalasan. Pero wala silang ibang mas malapit o mas maayos na madaraanan sa Manila-Acapulco trade-route para makaikot sa tinatawag natin ngayong Verde Island Passage papuntang port ng Cavite, ang hantungan ng mga barko noon.

Vagios, baguios, tufones, typhoons 

Dahil sa mga bagyo (vagios o baguios sa panulat ng mga Kastila ayon sa tawag ng mga Filipino; tufones naman sa mga Portuguese, typhoon sa Ingles), matapos ang ilang taon at mga naranasan ay naisipan nilang pumili na ng isang santong patron laban sa mga bagyo at tama ng kidlat. Doon na pumasok si St. Elmo (San Telmo sa iba, pinag-ugatan naman ng salita sa Marinduque na 'santermo', mahiwagang bola ng apoy na nakikita sa ibat-ibang panig ng isla sa tamang pagkakataon).

Mga Hesuita, kinain

1709, panahon naman ni Domingo Zabalbaru (Spanish governor-general 1701-1709), ng ihanda niya ang isang barko para muling subukan na diskubrehin ang Palau islands sa Pacific. (Ilang taon na ang nakalipas nang una nilang narinig ang tungkol sa mga islang ito nang may napadpad na Palauans sa Samar dulot ng bagyo). 

Nasa karagatan pa lamang ng Marinduque ang barko na may lulang mga misyonaryong Hesuita, nang salubungin sila ng isang malakas na bagyo. May isang tinawag lamang na 'Brother Agnaron' na sa pagdating ng bagyo ay lulan na ng isang maliit na junk papuntang Boac para kumuha ng 'fresh supplies'. Tuluyan nang napahiwalay sa malaking barko ang junk subalit nagawa nito na manatiling nakalutang hanggang mapadpad sa isang daungan sa Romblon. Doon na sila nagpang-abot ng malaking barko na nakadaong. Hindi na rin naging matagumpay ang misyon ng barko na marating man lamang ang Palau. 

Sa Palau. Kuha ni Lux Tonnerre, Wikipedia

Nang sumunod na taon ay ipinadala naman ang Trinidad para sa pagdiskubre pa rin ng Palau. Dalawa sa lulan nitong mga misyonaryo ay lumapag sa isang isla para doon magpalipas ng isang gabi dahil sa sama ng panahon. Pero sa lakas ng bagyo, napadpad ang Trinidad laman ang kanilang mga kasamahan sa laot ng dagat hanggang mapunta sa Mindanao. Di na nabalikan ang dalawang pari. Nabalitaan na lamang nang mga sumunod na taon na ang mga pari ay kinatay ng mga katutubo doon at pinagkakain. (Jesuit Frs Jacques Du Beron at Joseph Cortyl). Masuwerte ang mga nauna, hindi sila ang nakain.

December 4, 1748. May napakaikling salaysay sa Selga Chronology na nangangailangan pa ng karagdagang pananaliksik. Pero isinama muna sa salaysay na ito para lamang magkaroon tayo ng ideya kung ano pa ang umiiral na mga paniniwala ng mga tao ng mga panahong iyon. Para na rin sa makakalap pang detalye. Ang sabi:

Sa isang nakakatakot na bagyo, isang alon ang umanod kay Padre Ignacio Generoso Serra kasama ang apat na mga pari na marahil ay kinain ng mga halimaw dagat, dahil isang bangkay lamang ang nakita sa kabila ng maraming pasaherong namatay. (In a horrible baguio, a wave carried away P.Ignacio Generoso Serra with four other Fathers who probably were eaten by the sea monsters, because only one corpse was found of the many passengers who perished).

Aminado ang iba pang mga gumamit ng mga tala ni Fr. Miguel Selga, isa siyang Kastilang Hesuita na nag-aral ng astronomiya (naging director din siya ng Manila Observatory mula 1926-1946), na hindi naman kumpleto ang mga datos at mga iba pang detalye na naitala ng pari tungkol sa mga bagyo at barko. Subalit anila ay mahalaga ito sa pag-aaral ng mga bagyo sa Pilipinas. 

Miguel P. Selga, SJ

Paglipas naman ng panahon ay nagkaroon na rin ang Observatory ng pakikipag-ugnayan sa mga observatories sa mga karatig bansa, at nadagdagan na rin ang iba pang maaaring pagkunan ng mga tala. 

November 14, 1844. Naitala ang isang mapanirang bagyo. Mula sa mga report na nanggaling sa mga gobernadorcillo patungo sa Governador-General, napag-alaman na maraming bahay, simbahan at gusali ang nasira ng bagyo sa Camarines Norte, Camarines Sur, Albay Batangas, Tayabas (Quezon), Burias at Marinduque. Tumagal ang bagyo ng 24 oras kaya maraming kabuhayan ang nasalanta, mga imprastruktura ang nawasak. Sa Albay ay 32 katao ang namatay.

Sa Karagatan ng Marinduque, ilang mga inter-island ships ang lumubog. (Some inter-island ships were lost in the sea of Marinduque). Ang simbahan ng Gasan ay nasira, at ilang mga kabahayan sa Mogpog ay nawasak. Sa Boac ay nasa '500 work animals' ang nangamatay dahil sa baha.

Ang bagyong ito raw ay mas malakas kaysa sa naramdaman sa Manila noong 1831. Para sa mga taga Tayabas naman, ito ang pinakamalakas mula noong 1811.

Isang panco na San Gabriel din ang pangalan
a nakadaong sa pier ng Manila, 1888.

November 2-4, 1871, May isang bagyong nagpalubog sa 'panco' na San Gabriel malapit sa Marinduque. Ang panco ay kapareho rin ng isang inter-island vessel na sa teritoryo lamang ng Filipinas bumibyahe. Naapektuhan din ng bagyo ang Nueva Ecija kung saan lumawak ang mga ilog sa tindi ng baha.

October 24-31, 1875. Tatlong metro ang taas ng baha sa Boac!

Isang mapanirang bagyo ang rumagasa sa Visayas at southern Luzon. Ayon sa Governador mas marami ang nasira ng bagyong ito kaysa sa mga lumipas na bagyo sa nasabing lokasyon. Sa Boac, ang baha ay umabot ng tatlong metro ang taas. Inanod nito papuntang dagat ang ilang kabahayan, sinira ang lahat ng mga tulay. Sa Santa Cruz, Marinduque, giba ng hangin ang bubong ng baluarte, ang lahat ng mga pananim ay sinira. Sa Gasan, 83 bahay ang nasira, pinahapay ang 35, at wasak ang bubong ng simbahan at kumbento. 

Baluarte, Sta Cruz. Photo: Manila Times

Sa dagat ng Ticao (Masbate), ang schooner na may pangalang San Miguel, puno ng bigas, ay lumubog. Sa kabuuhan, naapektuhan ang Camarines Norte, Camarines Sur, Batangas, Tayabas, Mindoro, Marinduque at Romblon.

Isang schooner

August 8, 1876,  Telegramang ipinadala mula Hong Kong:

MANILA.—By telegram from Hong Kong, Aug. 8, 1876
The MARIA YSASI barque, from Australia for this port, has been totally lost on Marinduque; crew saved.

Nailathala, August 21, 1876  ng London and China Telegraph

Susunod: Di inaasahang malampasan ang world record sa maritime disaster

Pagdating ng bagong dantaon 1900, mas lalong tumindi pa ang mga kabanatang naganap dito sa dagat ng Marinduque bago pa at pagkatapos ng Digmaang Pandaigdig II, dala ng maraming sakuna na totoong ikinagulat ng buong mundo! (Itutuloy)


Sources:

Typhoons in the Philippine Islands, 1566-1900;
Ricardo García-Herrera, Pedro Ribera , Emiliano Hernández and Luis
Gimenol;
The Selga Chronology;
The Philippine Islands, 1493-1898, Volume X!!, 1601-1604, Project Gutenberg;
UlongBeach.com
The Age of Trade: The Manil Galleons and the Dawn of the Global Economy, Arturo Giraldez;
Catholic Missions in the Carolines and Marshall Islands, Francis X. Hezel, SJ;
History of Palau, Wikipedia.